Leestijd: 7 minuten
Kasteel Staverden is voor veel mensen een iconisch pand in de Veluwse bossen, maar binnen mogen kijken is een bijzonderheid. In samenwerking met de Vereniging Historisch Ermeloo stelde Geldersch Landschap & Kasteelen het gerestaureerde pand tijdens Open Monumentendag open.
Het kasteel werd tijdens Open Monumentendag op zaterdag 12 september opengesteld (foto’s Marco Jansen)
Liefhebbers van cultuurhistorisch erfgoed konden tijdens Open Monumentendag op zaterdag 12 september rondkijken in het rijksmonument uit 1905. In de verschillende vertrekken stonden informatieborden over de historie en de restauratie. Namens GLK waren Marcel van der Kroon en Martin de Jong aanwezig om vragen te beantwoorden.
Martin de Jong (links) en Marcel de Kroon waren aanwezig namens Geldersch Landschap & Kasteelen.
Unieke kans
Van 10.00 tot 16.00 uur konden bezoekers naar binnen. Het mooie nazomerweer maakte dat er veel belangstelling was. Over de hele dag bezochten ruim 700 mensen, voornamelijk uit de regio, de locatie.
Veel mensen pakten de unieke kans om een kijkje te nemen in het hoofdgebouw.
Voor de ingang controleerden Alex Kleijnen, commissielid werkgroep open Monumentendag en Martin Slager van de Vereniging Historisch Ermeloo de inschrijvingen. ,,Het is een unieke kans om de ingrijpende restauratie in oude stijl rond 1900 te bewonderen”, vinden zij.
Ontvangst door Martin Slager (links) en Alex Kleijnen van Vereniging Historisch Ermeloo.
Louter positieve reacties
De Kroon en De Jong kregen tijdens Open Monumentendag louter positieve reacties. ,,Mensen zijn enthousiast over het resultaat en onder de indruk van wat er allemaal gebeurd is. Ze zien hoeveel werk het was en vinden het prachtig dat het historische huis weer in oude luister is hersteld. Ook zijn ze heel dankbaar dat ze vandaag naar binnen mogen in een kasteel dat normaal gesloten is. Veel van hen hebben binding met het kasteel en zien veel herkenning. Super leuk om te horen waar ze vroeger hebben geslapen toen ze hier als kinderen kwamen logeren, toen dit nog in gebruik was als een vakantiehuis door de Stoomvaart Maatschappij Nederland.”
Groot standsverschil
Martin de Jong, projectleider Bouwkunde van Geldersch Landschap & Kasteelen, gaf toelichting. ,,We komen veel mensen tegen die in de tijd van de Stoomvaart Maatschappij Nederland hier op vakantie zijn geweest. Dat was meer dan 50 jaar geleden. We krijgen leuke weetjes van mensen die hier destijds als kinderen met hun ouders zijn geweest. Zo vertelden ze over het standsverschil wat er vroeger was. De kapiteins, of hun vrouw en kinderen als zij nog op zee voeren, kregen de middelste tafel in de eetzaal. De matrozen zaten aan de tafels aan de rand.”
De eetzaal toen en nu.
Ook heeft De Jong mensen gesproken waarvan hun moeder nog werkte als bediende. ,,Zij heeft s’Jacob nog meegemaakt. Ook hier was standsverschil: als ze zondag naar het kerkje gingen, moest iedereen blijven staan, tot ’s Jacob binnen was. Pas dan mochten ze gaan zitten.”
Trappenhuis
Geschiedenis
Kasteel Staverden was het vroegere woonhuis van Frederik Bernhard s’Jacob, de toenmalige burgemeester van Rotterdam. Hij kocht het landgoed in 1905 en brak het huis compleet af tot de bel-etage (begane grond). Alleen een paar binnenwanden bleven staan, alles eromheen werd opnieuw opgebouwd. Het souterrain was nog origineel.
Op de bel-etage woonde het gezin. Hier was de eetzaal, de salon, de biljartkamer, de serre en de veranda, de dienkeuken en de bibliotheek, maar ook de dienstwoning waar de chauffeur – en in eerste instantie koetsier – woonde. Op de eerste verdieping waren de slaapvertrekken, op de tweede verdieping waren de personeelsvertrekken. s’Jacob woonde hier tot 1949, waarna het pand verhuurd werd aan de Stoomvaart Maatschappij Nederland – vanaf 1970 Nedlloyd. Zij gebruikte het kasteel als vakantieoord. Veel medewerkers gingen hier tot in de jaren 80 op vakantie.
Bibliotheek toen en nu.
Vanaf 1990 kregen de kamers de functie van kantoorruimtes, deze werden verhuurd door Geldersch Landschap & Kasteelen. In 2000 is het pand in erfpacht uitgegeven en in 2016 is het kasteel weer teruggekocht. ,,Het was zwaar verwaarloosd en de buitenkant is in 2018 en 2019 gerestaureerd. De coronacrisis gaf financiële problemen, waardoor de binnen restauratie pas half 2024 kon starten. In het voorjaar 2026 is deze gereed gekomen.”
Eetzaal
Vorig jaar stond het pand nog in de steigers, maar konden mensen al wel volgens een bepaalde route binnen kijken. Nu zijn alle vertrekken te zien.
Restauratie bijna klaar
De informatieborden zijn voor de vorige Open Monumentendag ontwikkeld. Inmiddels is de binnenrenovatie zo goed als klaar. Veel balken zijn constructief hersteld. De biljartkamer is als meest authentieke ruimte geheel gerestaureerd zoals in 1905, met de originele tegels en terrazzovloer.
Biljartkamer toen en nu.
Van de twee houten buffetkasten in de eetzaal bestaan alleen nog de onderkasten, die worden gerestaureerd. De bovenkasten worden gereconstrueerd volgens de originele tekeningen van architect Van Essen, die het hele pand heeft getekend.
De buffetkasten worden nog gerestaureerd.
De historische tegels van de serre waren beschadigd. Hoofd bouwkunde Marcel de Kroon: ,,We konden achterhalen welke fabriek in Duitsland deze tegels heeft gemaakt. In het verleden fabriceerden zij grijze tegels, dat zijn nu witte tegels. Deze worden groen geglazuurd en om kleurverschil te voorkomen, zijn de originele tegels van de serre gebruikt voor restauratie van de biljartzaal en gebruiken we nieuwe tegels voor de serre. Deze worden in oktober of november geleverd.”
Veranda
Authentieke tegels en terrazzo vloer in de biljartkamer.
Authentieke restauratie
Er zijn veel historische afwerkingen gerestaureerd; De Kroon is trots op het eindresultaat. ,,Heel veel historische elementen waren voor een belangrijk deel nog aanwezig en dit hebben we met het nodige ingehuurde vakmanschap allemaal kunnen restaureren.
Dit zijn gerestaureerde gestucte plafonds, wandtegelwerk, schilderwerk, imitatietechnieken, zoals sjabloneerwerk bij herstel van glas in lood, herstel van smeedijzerwerk bij de serre, restauratie van historische lampen, parketvloeren en terrazzovloeren.”
Gerestaureerd glas in lood
Enorm trots
Het project van de binnenrestauratie duurde bijna twee jaar en kostte 4 miljoen euro. Inmiddels is een huurder gevonden, die eind van dit jaar gaat inhuizen. ,,Daarmee is de instandhouding gegarandeerd.”
De Kroon en De Jong geven aan dat Geldersch Landschap & Kasteelen het pand op Open Monumentendagen open wil stellen, in ieder geval de bel-etage en het souterrain. Daarnaast is het de bedoeling dat de bel-etage ook voor maatschappelijke doeleinden gebruikt gaat worden.
De Kroon hoopt zo dat mensen meer begrip krijgen en monumentaal erfgoed een warm hart toedragen. ,,We zijn vooral enorm trots dat we dit konden realiseren, want het kost veel tijd, energie en geld. Een historisch interieur herstellen is voor ons toch wel de kers op de taart.”
Uitzicht op de kasteeltuin.
De Kroon is al 30 jaar betrokken bij GLK. ,,We laten als eigenaar zien dat we in staat zijn om dit soort restauraties met eigen middelen te doen en historisch bezit in stand te houden. Niet alleen dit hoofdgebouw is monumentaal erfgoed, ook het koetshuis en de tuin zijn rijks monumentaal. Samen met de boerderijen en de woningen op Landgoed Staverden willen wij het hele ensemble in stand houden. Niet voor onszelf, maar voor ons nageslacht en voor de maatschappij.”
